یک خاطره و یک نتیجه

روزی‌‌ روزه‌گاری که در ایران سعید حجاریان روزنامه صبح امروز را چاپ می کرد من در عین جوانی در مجله ایران فردا به مدیر مسولی مهندس سحابی به صورت داوطلبانه همکاری می کردم. بعدن به عنوان کار دانشجویی متن مقالات را می‌خواندم و غلط تایپی می گرفتم. اما قبل از اینکه ادامه بدم بزارید یک داستان کوچک بگم که موضعم مشخص باشد.

حوالی قبل از دوم خرداد بود یک روز یک بیانیه‌ای نوشتیم و آقای علیجانی که ان روزها برای ما (من و چند جوان دیگر )به نام آقای بختیاری معروف بود خواست که ما به عنوان دانشجویان ملی-مذهبی امضا کنیم. من گفتم آقا نمیشه فقط بنویسیم ملی! آقای علیجانی یک نگاهی مهربانانه بهم کرد و پرسید تو مذهبی نیستی؟ گفتم نه. گفت : خوب پس چرا آمدی اینجا؟ به او گفتم آمدم کمک کنم فضا باز بشه، هر وقت هم که باز شد میروم دنبال گروه مورد علاقم (جبهه ملی) (راستش آن روز‌ها از پیوستن به جبهه ملی می‌ترسیدم، بهایش بسیار سنگین بود. هنوز بوی این به مشام می‌رسید که ملی گرایی کفر است و ملی‌گرایان مرتد.) آقای علیجانی هم گفت باشه بنویسید ملی.

حالا برگردیم سر داستان اصلی، آقای حجاریان هر وقت در مذاکرات پشت‌پرده به بن بست می‌رسید و می‌خواست به طرف مقابل دهن‌کجی کنه میامد و با این مهندس سحابی و یا ملی مذهبی‌ها مصاحبه می‌کرد. من هم اون موقع تازه پشت لبم سیاه شده بود و فکر می‌کردم اینا با اونا فرق می‌کنند. یه روز مهندس رو گیر آوردم و ازش پرسیدم آقا این‌ها دارند از شما استفاده می‌کنند برای منفعت خودشون، نه اینکه واقعن بخواهند مثلن تریبونی داده باشند و این حرفا … مهندس یه نگاهی به من کرد و گفت می‌دونم اما ما هم تریبون نداریم و نمی‌گذارند حرف بزنیم، بخاطر همین از این فرصت استفاده می‌کنیم که حرفمون رو بزنیم تا مطرح بشیم. یعنی اشاره کرد به یه جور سود دو طرفه.

این داستان گذشت و چندی بعد متوجه شدم که از ماجرا از این بزرگتره. نمیدونم دقیقن از کی شنیدم (مهندس یا آقای علیجانی) که ما می‌دانیم که ولایتی در مذاکرات خود با اروپا، وقتی بحث آزادی می شود یک نسخه ایران فردا و آدینه و چند مجله دیگر روی میز می‌گذارد که ببینید ما هم آزادی داریم و چه وچه… ولی مهندس می‌گفت که ما می دانیم که ممکن است الان ضررش بیشتر از سودش باشد ولی زمانش که برسد به سود دهی می‌رسد و ضرر خود را جبران می‌کند. با همان عقل دوره جوانی به نظرم معقول می آمد. خوب هیچ سرمایه‌گذاری که از اول سود نمی‌دهد.

این داستان هم گذشت دوم خرداد شد و تب و تابی جامعه را فرا‌گرفت و بعد از مدتی هم قلع و قمع‌ها شروع شد. دکتر مجید شریف هم کشته شد، یکی دو بار هم به دفتر مجله حمله شد و وسایل را شکستند و بعد ایران فردا هم به دادگاه مطبوعات به ریاست قاضی مرتضوی رفت و درش تخته شد.البته این را بگویم قبل از این قسمتهای بد، قسمتهای خوب هم داشتیم.

مهندس سحابی یک کلاس مانندی درست کرده بود به نام 60 سال  مبارزه و تجربه … (اسم دقیق یادم نیست) که در آنجا از خاطرات و اطلاعات تاریخی خود می‌گفت. چیزهای زیادی در آنجا یاد گرفتم. گاهی در دفتر پیام هاجر جمع می شدیم و گاهی هم در باغ آقای شاه‌حسینی و جاهای دیگه. وسط این سخنرانی‌ها هم فرصتی پیش می‌آمد سوال می پرسیدم(خصوصن من که به قول مهندس می گفت آقایی که سوال زیاد می‌پرسه ).

یکی از کارهای دیگه‌ای که کردیم تشکیل یک گروه مطالعاتی بود با همین جوانان هم سن وسال. کارمان این بود که کتابی به اتفاق آرا انتخاب می‌کردیم و می خواندیم و در طبقه همکف دفتر جمع می‌شدیم و بحث می کردیم. از کتابهای اون زمان که یادم مونده تاریخ مشروطه کسروی بود و جامعه‌شناسی آنتونی گیدنز. بعضی مواقع هم از دفتر می‌خواستیم که مثلن یک آدم وارد و تحصیل‌کرده در اون زمینه به ما معرفی کنه که برایمان حرف بزنه و ما با اون بحث کنیم. این جا هم خیلی چیز یاد گرفتیم.

دوباره برگردیم به قسمتهای بد، مجله که بسته شد سوال این بود که خوب وقتی زمان اثر‌گذاری و به قول معروف سود‌دهی شده، مجله را بستند، یعنی جلویش را می‌گیرند وآنچه که باقی می‌ماند همان سود و ضرر‌های قبلی بوده که ضررش بیشتر بوده. یعنی ضرر در ضرر.  به عبارت دیکه هیچ وقت به سودی نمی رسه که ضرر قبلی را جبران کنه. نتیجه اینکه مستبد هم که کور و کر و بی‌شعور نیست. او هم وقتی ببیند که سرمایه‌گذاری دارد به ثمر می‌رسد و روزنامه یا مجله‌ای دارد تاثیر گذار می‌شود درش را تخته می کند. یعنی مستبد تا از چیزی به نفع خود بهره‌برداری برای تحکیم قدرت خود نتواند بکند(حداقل در این مقیاس) اجازه و مجال حضورش را نمی‌دهد.(در همان مقطعی که ولایتی با این مطبوعات ژست می‌گرفت و در حال ترمیم چهره نظام بعد از اعدام‌های 67 بود، بستن ایران فردا به مراتب برایش آسان بود. )

در انتها می‌خواهم این را بگویم اگر سایتی  یا رسانه‌ای‌ تاسیس می‌شود، باید این را در نظر بگیرد که در صورت افزایش مخاطبانش و وارد شدن به مرحله تاثیرگذاری طرف حساب ج.ا قرار می‌گیرد به طور مستقیم یا غیرمستقیم. اول سعی می کنند آن را تصاحب کنند یا اینکه سعی می کند در آنجا را ببندد. چیزی که ج.ا نیاز دارد اعتماد به رسانه است. یا خود آنرا با پخش برنامه‌های خاصی در رسانه‌هایش تولید می کند یا آنرا می‌خرد یا به زور تصاحب می‌کند.وقتی مخاطب به رسانه‌ای اعتماد کرد آن وقت آنان ذهنیت و القايات مورد نظر خود را در آن می گنجانند و به خورد مخاطب می دهند. این جلب اعتماد هم می تواند با گذاشتن چند برنامه انتقادی بی‌خطر باشد یا طنزهای انتقادی و یا بازی دادن منتقدان و مخالفان در ابتدا کار که سبب جلب اعتماد مخاطب شود و بعد شناسایی و حذف کردن عناصر موثر به طور بی سر و صدا. یعنی همان مخالفان می‌شوند وسیله‌ای برای جلب اعتماد مخاطب و فریب خوردنش. بخاطر همین باید مراقب بود روی زیلویی نخوابید(بیشتر در مورد سایت های وب 2) که بعدن توسط حکومت تصاحب شود یا از ابتدا متعلق به آن باشد.

صفحه اول